Việt Nam với hơn 3.000km bờ biển được xác định là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất do biến đổi khí hậu (BĐKH). Những năm gần đây, tác động của BĐKH đối với nước ta thể hiện rõ nhất ở sự gia tăng về tần suất, cường độ, quy mô các hiện tượng thời tiết cực đoan và thiên tai (bão, lũ lụt, động đất, nước biển dâng, nắng nóng, hạn hán…) gây ra những thiệt hại nặng nề về người và tài sản.

bao-dam-tai-nguyen-nuoc-va-ninh-luong-thuc-quoc-gia

Biết thêm thông tin chi tiết về các vấn đề an ninh lương thực tại đây

Tăng cường giữ gìn nguồn tài nguyên nước

Chịu tác động của BĐKH sớm và lớn nhất chính là tài nguyên nước- bởi đây là nguồn tài nguyên có yếu tố quyết định sự phát triển kinh tế – xã hội của mỗi quốc gia, dân tộc. Nước đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp để tạo ra lương thực cho con người. Hiện được xếp vào nhóm quốc gia có tài nguyên nước vào loại trung bình trên thế giới nhưng nguồn nước ở Việt Nam phân bố không đồng đều. Cùng với đó, sự gia tăng dân số, việc khai thác, sử dụng tài nguyên nước thời gian qua ở Việt Nam cũng chưa hợp lý và thiếu bền vững; tình trạng phá rừng, ô nhiễm môi trường khiến nguồn nước trở nên cạn kiệt xảy ra tại nhiều nơi, đặc biệt là trong mùa khô. Không có nước, đất đai trở nên khô cằn, cây cối héo úa, không thể sản sinh ra lương thực dẫn đến việc ảnh hưởng nặng nề tới ngành nông nghiệp. Và khi nền nông nghiệp của Việt Nam giảm sút, không những vấn đề an ninh lương thực quốc gia bị ảnh hưởng mà nó còn tác động đến nhiều nước khác, bởi Việt Nam đang nằm trong số các quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu trên thế giới.

Ngoài ra, khi tình trạng hạn hán xảy ra khiến nguồn nước suy giảm, các hồ chứa không tích đủ lượng nước, rồi quá trình vận hành không hợp lý, nhu cầu về nước tăng lên dẫn đến tình trạng thiếu nước vùng hạ du. Đối với các tỉnh ven biển, việc lấy nước phục vụ nông nghiệp càng khó khăn hơn do ở cuối hệ thống sông và bị ảnh hưởng nước biển dâng cao kết hợp triều cường dẫn đến xâm nhập mặn ngày càng phức tạp, đất canh tác ngày càng giảm và sản lượng lương thực cũng vì thế mà giảm theo.

Theo một báo cáo của Liên hợp quốc, đến năm 2100, mực nước biển dự kiến sẽ dâng hơn 50cm, và chỉ cần nước biển dâng 1cm thì lấn mặn tới 10km. Và nếu mực nước biển dâng cao 1m thì Việt Nam sẽ bị tổn thất GDP khoảng 17 tỷ USD mỗi năm, 1/5 dân số mất nhà cửa, 12,2% đất canh tác sẽ mất. Như vậy, hai vựa lúa lớn của nước ta là Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long sẽ bị ảnh hưởng trước tiên và đe dọa đến an ninh lương thực quốc gia. Một báo cáo khác của Liên hợp quốc về tình hình phát triển nông nghiệp cũng đưa ra cảnh báo, đến năm 2050, thế giới phải tăng gấp đôi sản lượng lương thực mới có thể đảm bảo nuôi sống dân số toàn cầu. Tình hình an ninh lương thực trên thế giới đang có nhiều bất ổn do tình trạng biến đổi khí hậu gây ra thiên tai dồn dập dẫn đến mất mùa đói kém.

Chính vì thế, Ngày Nước thế giới 2012 (ngày 22-3) với chủ đề “Nước và An ninh lương thực”- đã đề cao mối quan hệ, vai trò quan trọng của nguồn nước trong việc đảm bảo an ninh lương thực, để qua đó nâng cao nhận thức cho tất cả mọi người về tầm quan trọng của tài nguyên nước đối với an ninh lương thực, sức khỏe cộng đồng, ổn định xã hội và hòa bình cho thế giới.

Liên hợp quốc đã kêu gọi sự quan tâm của toàn thế giới về tầm quan trọng của tài nguyên nước và vận động chính sách về quản lý bền vững tài nguyên nước, đặc biệt là các nguồn nước ngọt, gắn với nội dung thiết yếu là lương thực. Và như vậy, bảo vệ nguồn nước là nhiệm vụ của toàn xã hội. Mỗi cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân cần nâng cao ý thức, trách nhiệm, góp phần giữ gìn, tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước bằng những hoạt động thiết thực. Bên cạnh đó, mỗi quốc gia cần quan tâm bảo vệ và trồng rừng nhằm giữ nguồn nước, chống xói mòn, lở đất, giảm thiểu tác động của lũ lụt, hạn hán, sa mạc hóa và mặn hóa…

Bảo đảm tốt cho an ninh lương thực 

Ngoài chịu ảnh hưởng nước biển tăng do BĐKH, Việt Nam còn đối mặt với tình trạng suy giảm đất sản xuất nông nghiệp. Tại nhiều nơi, tình trạng đất đai bị thoái hóa (dải đất miền Trung từ Quảng Bình đến Bình Thuận đang bị sa mạc hóa) và thu hẹp dần (đất ở đồng bằng và thành thị đang ngày càng ít đi do quá trình công nghiệp hóa – đô thị hóa). Trong khi đó, ở khu vực miền núi, do nạn chặt phá rừng bừa bãi nên đất sản xuất cũng ngày càng khan hiếm, suy thoái, rồi tình trạng môi trường ô nhiễm, nguồn nước bị cạn kiệt cũng tác động không nhỏ gây ảnh hưởng đến vấn đề an ninh lương thực quốc gia.

Thống kê từ Bộ Tài nguyên-Môi trường cho biết, từ năm 2000 đến năm 2010, mỗi năm diện tích đất lúa giảm 27.000ha do chuyển đổi mục đích sử dụng vì quá trình đô thị hóa; thu nhập thấp cũng không khuyến khích người nông dân trồng lúa. Trong những năm tới, dân số Việt Nam sẽ vượt ngưỡng 100 triệu người và việc gia tăng dân số sẽ kéo theo nhiều sức ép, nhu cầu lương thực- thực phẩm, hàng dân dụng sẽ tăng nhanh với sự đa dạng về chủng loại và chất lượng.

Theo các nhà khoa học, để đảm bảo an ninh lương thực, cần tiếp thu, ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ trên lĩnh vực nông nghiệp để nâng cao năng suất, chuyển đổi và đa dạng hóa cơ cấu giống, cây trồng, vật nuôi, tăng nhanh sản lượng, giảm tổn thất khi thu hoạch, có giải pháp cho bảo quản lương thực. Đặc biệt, cần có chính sách khuyến khích nông dân trồng lúa và giữ vững 3,8 triệu héc-ta lúa cho đến năm 2020 để bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.

Ngoài ra, để đối phó với sự BĐKH, các chuyên gia nông nghiệp cần nghiên cứu để thay đổi thời gian gieo hạt và thu hoạch cho phù hợp với đặc điểm thời tiết hiện nay. Việc thay đổi giống cũng được đặc biệt quan tâm việc tìm ra những giống cây có thể thích nghi với hạn hán và thiếu nước. Tuy nhiên, hiện nay, giải pháp cần thiết trước mắt là tập trung tu bổ, thiết kế, phát triển hệ thống thủy lợi và tưới tiêu phù hợp để đối phó với sự thay đổi bất thường của thời tiết…

Ngoài hai tác động nêu trên, tình trạng BĐKH còn gây ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời sống xã hội, như: Dịch bệnh; các hệ sinh thái bị phá hủy; mất đa dạng sinh học; tác hại đến nền kinh tế hoặc gây ra chiến tranh và xung đột… Như vậy, để hạn chế tác động của BĐKH cần có sự tham gia từ mỗi cá nhân cho đến tất cả các ban, ngành Nhà nước; sự phối hợp trong nhiều lĩnh vực để tìm ra và thực hiện các giải pháp ứng phó với BĐKH, góp phần đảm bảo cuộc sống, tăng cường phát triển kinh tế, xã hội của đất nước.

Bạn có thể quan tâm: